Tại sao chỉ nên duy trì giới hạn 3+1 ở V-League 1 và 0+1 ở V-League 2 trong thời gian tới?

Trước hết, người viết khẳng định rằng tác động tích cực mà các ngoại binh mang lại là không thể phủ nhận. Sự có mặt của ngoại binh làm tăng trình độ chuyên môn, tạo sự hứng khởi ở cấp CLB, qua đó cải thiện hình ảnh giải đấu. Bài viết này không nhằm mục đích hạ thấp vai trò của ngoại binh ở V-League, mà nhằm đào sâu phân tích các tác động trực tiếp của ngoại binh tới cấp CLB và gián tiếp tới cấp ĐTQG VN.

Khi một cổ động viên đề xuất tăng ngoại binh, thường dựa trên một số lý lẽ, như:

– Ngoại binh Làm tăng tính cạnh tranh giữa các cầu thủ, qua đó cải thiện trình độ của cầu thủ? – đúng, và sai.

Đúng ở chỗ, có sự cạnh tranh trên danh nghĩa, nhấn mạnh là “danh nghĩa”. Trên thực tế, với thể hình, thể lực và kỹ thuật của nội binh hiện nay thì việc CẠNH TRANH với các cầu thủ ngoại (chỉ cần họ không phải là Tây Bùi Viện) là KHÔNG THỂ. Ở một chương trình talkshow cách đây khoảng 5 năm, cầu thủ Việt Thắng đã nói thẳng: anh Samson có 40 tuổi đá vẫn hơn Công Vinh, anh Van Bakel thêm dăm tuổi nữa vẫn hơn Đinh Tiến Thành, đủ thấy tương quan “yếu trâu hơn khoẻ bò”. Vậy, thực tế là không hề có sự cạnh tranh giữa ngoại binh và nội binh, mà chỉ có sự đào thải một chiều: tăng suất ngoại binh nào thì sẽ giảm suất nội binh đó. Có thể đâu đó vẫn có những đội bóng phải “chấp tây”, nhưng đó chỉ là ngắn hạn. Nếu đua đường dài năm này qua năm khác, đội nào không full slot ngoại binh khó lòng trụ hạng chứ đừng nói vô địch.

Sai ở chỗ, sự xuất hiện ồ ạt của các ngoại binh về lâu dài sẽ giảm tính cạnh tranh. Mới nghe thì có vẻ khó hiểu, nhưng thực tế là vậy. Nếu một đội bóng có thể chiêu mộ 5-6 slot ngoại binh, thì thực tế là họ không cần đào tạo trẻ, không cần nội binh giỏi, thậm chí không cần làm bóng đá nghiêm túc, cũng có thể xưng hùng xưng bá tại V-League. Không đào tạo trẻ, không chiêu mộ nội binh giỏi, thì lấy đâu ra cạnh tranh? Điều này có lẽ không cần dẫn chứng khi có rất nhiều những CLB có thể đạt thứ hạng cao tại V-League chỉ với 01 bài là phất cho tây chạy, có những đội vô địch, á quân, trong khi mức độ đóng góp cho ĐTQG là rất thấp, cho thấy mức độ cạn tranh không cao, thậm chí là không tồn tại cạnh tranh giữa các cầu thủ nội. Các cầu thủ nội lúc này sẽ chỉ đóng vai trò support ở những vị trí không quá quan trọng như hậu vệ cánh, tiền đạo dạt cánh, “tiền đạo phòng ngự”, “tiền vệ phá bóng”… khiến họ bị thui chột.

– Ngoại binh làm tăng chất lượng chuyên môn, từ đó thu hút khán giả: Chưa chắc – và chưa chắc.

Nếu nói về trình độ cá nhân thì chắc chắn ngoại binh trội hơn nội binh. Tuy nhiên, chất lượng chuyên môn của một trận đấu không chỉ phụ thuộc vào cá nhân mà còn ở lối chơi của toàn đội. Với những cầu thủ nhanh hơn, khoẻ hơn thì trận đấu có thể sẽ hấp dẫn hơn, nhưng cũng có thể biến tướng thành lối đá phòng ngự tiêu cực, phất cho tây chạy. Với một lối đá dị hợm như vậy, không khó để dự đoán rằng V-League sẽ bị khán giả quay lưng. Điều này thể hiện rõ ở giai đoạn 2009-2012, sau một thời gian dài sử dụng ngoại binh + nhập tịch bừa bãi, các đội bóng đã thống nhất một lối đá “7-0-3” chẳng những không thu hút được khán giả, mà khi lên tuyển cũng sạch bóng trung vệ, tiền vệ, tiền đạo giỏi. HLV người Đức khi ấy chất vấn ngược lại liên đoàn sau thất bại. Lãnh đạo VFF giai đoạn đó cũng phải cay đắng thừa nhận “Nguyên nhân thất bại là do giải quốc gia đá một kiểu, đội tuyển quốc gia đá một kiểu”. Cơn điên lạm dụng ngoại binh lên đến đỉnh điểm khi hàng loạt ngoại binh được nhập tịch, những đội bóng như HAGL hay V.Ninh Bình có thời điểm dự trù 6-8 ngoại binh (tính cả nhập tịch) cùng ra sân trong đội hình, khiến VFF phải tuýt còi bằng quy định hạn chế cầu thủ nhập tịch.

Nếu nói về thu hút khán giả, người ta thường nói thật như đùa rằng “V-League còn ít khán giả hơn giải phủi” “Đội A còn ít khán giả hơn đội bóng xã/huyện tao”. Đây là một thực tế cần công nhận và suy ngẫm. Trình độ chuyên môn cá nhân, hay bản sắc – nhiệt huyết mới là yếu tố thu hút khán giả? Tôi nghĩ là vế sau nhiều hơn.

Người ta có thể cổ vũ đến khản giọng cho đội bóng lớp/trường/xã/công ty mình, dẫu cho những cầu thủ trên sân đỡ bóng văng vài mét, nhưng không buồn đến sân cổ vũ cho một CLB chuyên nghiệp, bởi họ không nhận thấy mình có liên hệ gì với CLB kể trên. Ở V-League, các CLB có cổ động viên đông đảo nhất có thể kể đến Hải Phòng, SLNA, Nam Định, HAGL, Hà Nội, đều là các CLB có bản sắc rõ ràng, trừ Hà Nội ra thì đều không thuộc top các CLB có thành tích tốt ở V-League thời gian gần đây. Điều đó cho thấy, chất lượng chuyên môn hay cầu thủ ngoại không phải yếu tố quyết định mức độ thu hút khán giả.

Cũng cần nói thêm rằng với mức độ phát triển của truyền thông ngày nay, người xem có thể dễ dàng theo dõi các giải bóng đá, các CLB, các ngôi sao hàng đầu thế giới. Sẽ là vô ích nếu chạy đua tuyển mộ ngoại binh để thu hút khán giả, bởi nếu khán giả mà thích xem thứ bóng đá nhanh, khoẻ, kĩ thuật, chiến thuật, thì họ bật K+ lên xem Man City, chứ không phải 1 CLB Việt Nam với 6 ông tây.

– Đá với cầu thủ càng giỏi càng tăng trình độ? – Có, nhưng không hoàn toàn.

Luận cứ thường gặp nhất cho lập luận này là việc các hậu vệ Việt Nam được nâng tầm khi liên tục phải đối đầu với các tiền đạo ngoại. Đó là một thực tế không thể phủ nhận. Tuy nhiên, cần xét đến thực tế rằng các CLB ưu tiên chọn ngoại binh ở một số vị trí trọng yếu (thường là 2 tiền đạo + 1 vị trí khác), nên các hậu vệ nội vẫn có “đất sống” và được nâng cao trình độ nhờ cọ xát với cầu thủ tấn công giỏi. Ngược lại, các tiền đạo không có được may mắn như vậy khi thường phải ngồi dự bị, hoặc ra sân với vai trò kép phụ, dạt cánh hoặc đá lùi. Hậu quả thì cũng dễ thấy: cấp độ ĐTQG VN vắng bóng tiền đạo săn bàn giỏi. Điều này do đích thân HLV trưởng Park Hang Seo phân tích và nhận định chứ không phải do tôi nghĩ ra.

Việc sử dụng ngoại binh có tác động tích cực với trình độ cầu thủ nội, khi cầu thủ nội ở vị trí đó vẫn được ra sân (như trường hợp các hậu vệ), còn cho dù tập luyện với đồng đội giỏi đến mấy nhưng phải ngồi dự bị, hoặc đá trái sở trường, thì nó mang lại hiệu ứng tiêu cực (như trường hợp các tiền đạo). Do tính chất quan trọng của các vị trí trên sân, các CLB sẽ tuyển ngoại binh theo trục dọc, ưu tiên vị trí tiền đạo cắm > chạy cánh > tiền vệ trung tâm > trung vệ. Hiện nay, với chính sách 3+1, các CLB chỉ có thể ưu tiên mài sắc hàng tiền đạo bằng các ngoại binh (và báo hàng tiền đạo của ĐTQG). Nếu suất ngoại binh tăng lên, có thể tìm câu trả lời ở giai đoạn mà V-League không hạn chế ngoại binh nhập tịch, các đội bóng tiếp tục tuyển mộ ngoại binh vào vị trí tiền đạo cánh, tiền vệ trung tâm, trung vệ. Khi ấy, ĐTQG không chỉ thiếu tiền đạo nữa, mà là yếu toàn diện.

Nguồn tác giả: Tuấn Đặng/VNF